← Wróć do archiwum

piątek, 16 października 2026

Jaka diagnoza Doktorze?

  1. 1

    45-letni mężczyzna zgłasza się do poradni namówiony przez żonę - sam uważa wizytę za zbędną i na wstępie pyta, kto będzie miał dostęp do jego dokumentacji.

  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6

Zostaw pole puste i kliknij, aby pominąć i zobaczyć kolejną podpowiedź.

Próba 1 z 6

Odpowiedź i wyjaśnienie

Diagnoza

Osobowość paranoidalna

Opis przypadku

  1. 45-letni mężczyzna zgłasza się do poradni namówiony przez żonę - sam uważa wizytę za zbędną i na wstępie pyta, kto będzie miał dostęp do jego dokumentacji.
  2. W ciągu dziesięciu lat zmienił pięć miejsc pracy, za każdym razem po jakimś konflikcie — twierdzi, że przełożeni celowo zaniżali mu premie i wynagrodzenia, a koledzy o wszystkim wiedzieli i śmiali się za plecami.
  3. Pacjent nagrywa wszystkie rozmowy i gromadzi kopie korespondencji, „bo kiedyś ktoś na pewno spróbuje to wykorzystać”. Jedną ze spraw w pracy sprzed ośmiu lat relacjonuje ze szczegółami i wyraźnym rozżaleniem.
  4. W gabinecie mówi rzeczowo i spójnie, bez lęku i rozkojarzenia, ale neutralne pytania odbiera jako ocenę swojej osoby. Nie spożywa alkoholu, nie przyjmuje substancji psychoaktywnych.
  5. Żona podaje, że bez żadnych podstaw podejrzewa ją o niewierność i wypytuje o przebieg każdego dnia. Pacjent nie ma bliskich przyjaciół i unika zwierzeń.
  6. Z opowieści wynika, że już w szkole średniej był przekonany, iż nauczyciele celowo zaniżają mu oceny, a ze znajomymi często się kłócił i rozstawał. Obraz mózgu w zleconych badaniach prawidłowy.

Wyjaśnienie

Osobowość paranoidalna to zaburzenie osobowości charakteryzujące się utrwalonym wzorcem nieufności i podejrzliwości wobec innych ludzi, których intencje odbierane są jako wrogie, nawet przy braku jakichkolwiek podstaw. Jak każde zaburzenie osobowości, kształtuje się we wczesnej dorosłości, utrzymuje przez lata i przenika wszystkie obszary funkcjonowania — pracę, relacje bliskie i kontakty społeczne. Szacuje się, że dotyczy kilku procent populacji, częściej mężczyzn, a ryzyko jest wyższe u krewnych osób ze schizofrenią i zaburzeniami urojeniowymi, co sugeruje częściowo wspólne podłoże.

Charakterystyczne są bezpodstawne podejrzenia o oszukiwanie i wykorzystywanie, nadmierne zaabsorbowanie lojalnością bliskich, niechęć do zwierzeń z obawy przed użyciem informacji przeciwko sobie oraz doszukiwanie się ukrytych, poniżających znaczeń w neutralnych uwagach. Osoby te chowają urazy latami, łatwo reagują gniewem lub kontratakiem na domniemaną zniewagę, a często bezpodstawnie podejrzewają partnera o niewierność. Skutkiem są powtarzające się konflikty w pracy, procesy sądowe i skargi, izolacja społeczna oraz duże napięcie w relacjach rodzinnych — to zwykle bliscy, a nie sam pacjent, inicjują kontakt z lekarzem, bo chory nie postrzega swojego sposobu myślenia jako problemu.

Rozpoznanie opiera się na wywiadzie obejmującym cały przebieg życia, najlepiej uzupełnionym informacjami od rodziny, i wymaga wykluczenia innych przyczyn podejrzliwości: zaburzeń urojeniowych i schizofrenii, w których występują utrwalone urojenia i objawy psychotyczne, psychoz polekowych i po substancjach psychoaktywnych, otępienia oraz niedosłuchu, który u osób starszych bywa źródłem wtórnej nieufności. W różnicowaniu uwzględnia się też osobowość schizotypową i borderline oraz utrwaloną zmianę osobowości po traumie. Leczeniem z wyboru jest psychoterapia, prowadzona w sposób przejrzysty, konsekwentny i nieinwazyjny, z nastawieniem na budowanie przymierza terapeutycznego; farmakoterapia ma charakter wyłącznie objawowy — stosuje się ją doraźnie przy nasilonym lęku, depresji czy przejściowej dekompensacji psychotycznej.