Jaka diagnoza Doktorze?

Przełom nadnerczowy to bezpośrednio zagrażający życiu stan wynikający z ostrego, krytycznego niedoboru hormonów kory nadnerczy — przede wszystkim kortyzolu, a w postaci pierwotnej także aldosteronu. Najczęściej rozwija się u osób z rozpoznaną wcześniej przewlekłą niedoczynnością nadnerczy (np. chorobą Addisona lub u przewlekle leczonych glikokortykosteroidami), gdy zapotrzebowanie na kortyzol gwałtownie rośnie, a jego podaż jest niewystarczająca. Typowe czynniki wyzwalające to zakażenie, gorączka, wymioty i biegunka, uraz czy zabieg operacyjny, a także nagłe odstawienie lub nieprzyjęcie stosowanych na stałe leków — zwłaszcza gdy wymioty uniemożliwiają ich wchłonięcie.

Obraz kliniczny zdominowany jest przez głęboką hipotensję i wstrząs, które są oporne na samo przetaczanie płynów, oraz przez narastające osłabienie, spowolnienie, zaburzenia świadomości, bóle brzucha, nudności, wymioty i odwodnienie. W postaci pierwotnej, przy długotrwałym nadmiarze ACTH, charakterystyczne jest uogólnione ściemnienie skóry, najwyraźniejsze w bliznach, na łokciach i na błonie śluzowej policzków. W badaniach laboratoryjnych typowe są hiponatremia, hiperkaliemia, hipoglikemia i kwasica metaboliczna, a w morfologii — eozynofilia i limfocytoza.

Rozpoznanie jest przede wszystkim kliniczne, a leczenie należy wdrożyć natychmiast, nie czekając na potwierdzenie hormonalne — opóźnienie jest groźne dla życia. Postępowanie obejmuje szybkie dożylne podanie hydrokortyzonu oraz energiczne nawadnianie roztworem soli fizjologicznej z glukozą, wyrównanie hipoglikemii i zaburzeń elektrolitowych, a także leczenie czynnika wywołującego (np. zakażenia). Po opanowaniu stanu ostrego kluczowa jest edukacja chorego: konieczność zwiększania dawek glikokortykosteroidu w sytuacjach stresu i choroby (tzw. zasady dawek osłonowych) oraz posiadanie iniekcyjnej postaci leku na wypadek wymiotów, co pozwala zapobiegać kolejnym przełomom.